Thursday, September 19, 2019

ಗಿರೀಶ ಕಾರ್ನಾಡರು --ಉಳಿದವರು ಕಂಡಂತೆ.... ಡಾ| ಸುದರ್ಶನ ಗುರುರಾಜರಾವ

ಅನಿವಾಸಿ ಸಾಹಿತಿಯಾದ ಶ್ರೀ ಸುದರ್ಶನ ಗುರುರಾಜರಾವ ಇವರು ಗಿರೀಶ ಕಾರ್ನಾಡರ ಬಗೆಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನವನ್ನು ನನಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಅವರ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿಯೇ ನೋಡೋಣ:

ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ವೈದ್ಯ,ಅರಿವಳಿಕೆ ತಜ್ಞ. ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಪ್ರೇಮಿ,ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಅನುಯಾಯಿ, ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆಯ ಅಭಿಮಾನಿ. ಬೆಂಗಳೂರು ವೈದ್ಯಕೀಯ ವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಪದವಿ,ಚಂಡೀಗಢದಿಂದ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ,ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಹಾಗೂ ತಜ್ಞ ವೈದ್ಯನಾಗಿ ದುಡಿದು ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೆನಡಾದ ಮ್ಯಾನಿಟೋಬ ವಿಶ್ವ ವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಹಾಗೂ ತಜ್ಞ ವೈದ್ಯನಾಗಿ ದುಡಿಯುತ್ತಿರುವೆ. ಆಗಾಗ ಲೇಖನ, ಕವಿತೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಬರೆವುದುಂಟು.

 SudarshanaraoRao kannada blog ಎನ್ನುವ ಬ್ಲಾ˘ಗ್ ಮೂಲಕ ಸುದರ್ಶನರು ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ನಿರುತ್ತರದಾಯಿತ್ವ ಘೋಷಣೆ(!):
ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಸುದರ್ಶನರು ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅವರವೇ ಆಗಿವೆ. ಅವರ ಲೇಖನವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಬದಲಿಸದೇ ---(ಕಾಗುಣಿತ, ವಿರಾಮಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಬದಲಿಸದೇ)--- ‘ಸಲ್ಲಾಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಆದುದರಿಂದ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವವಿಲ್ಲ! ಇಲ್ಲಿಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ಪರವಾಗಿ ಅಥವಾ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಬರೆಯಬಯಸುವವರು ತಮ್ಮ ಲೇಖನವನ್ನು sunaath@gmail.comಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರೆ, ಅವನ್ನೂ ಸಹ ಒಂದು ಕಾಲಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗುವುದು. ಇದು ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಚರ್ಚೆಗೆ ಅವಕಾಶವಾಗುವುದು.
........................................................

ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ್ - ಉಳಿದವರು(ನು..?) ಕಂಡಂತೆ 

ಕನ್ನಡ ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ ಎಂದು ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ   ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡ ಅವರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರನ್ನು ನೆನೆದು ಹಲವಾರು ಲೇಖನಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವೂ ಆಗಿವೆ. ಅನಿವಾಸಿ ಎಂಬ ಇಂಗ್ಲೆಂಡಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕನ್ನಡದ ಜಾಲಜಗುಲಿಯಯಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಕಾರ್ನಾಡರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನ ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಲೇಖಕರಿಂದ ಆಗಿದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂದಲ್ಲಾ ಒಂದು ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಚಾರ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರ್ನಾಡ ಎಂಬ ವಿವಾದಪೂರ್ಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಈ ಲೇಖನಗಳು ಸಮಾಧಾನ ಕಂಡುಕೊಂಡು ಅವರ ಬಹುಮುಖಗಳನ್ನೂ ಪರಿಚಯಿಸುವಲ್ಲಿ ತಾರತಮ್ಯ ತೋರಿಸಿವೆ ಎಂಬುದು ಮೊದಲ ಓದಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಿಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆ ನ್ಯೂನತೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವಲೋಕಿಸುವುದು ಈ ಲೇಖನದ ಉದ್ದೇಶ; ಆದರೆ, ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲು ಅಲ್ಲಿನ ಗುಂಪು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ!!


 ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಹಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಬರಗೂರು ಎಂಬ ಕುಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿದ್ದ ನನಗೆ ಕಾರನಾಡರ ಪರಿಚಯ  ಆಗಿದ್ದು ಒಮ್ಮೆ ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾಗ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿಸ್ವಾಮಿಎಂಬ ಹಿಂದೀ ಚಲನಚಿತ್ರ ನೋಡಿದಾಗ. ಆಗ ನನಗೆ ೧೨-೧೩ ವರ್ಷ ಇದ್ದಿರಬೇಕು. ಹಲವರ ಮನೋಜ್ಞ ಅಭಿನಯವೂ ,ಒಳ್ಳೆಯ ಚಿತ್ರಕಥೆಯೂ ಇದ್ದ ಈ ಹಿಂದಿ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಮಾತಿರುವ ಗಿರೀಶರ ಪಾತ್ರ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿನ ಅವರ ಪಾತ್ರದ ಉದಾತ್ತಾತೆಯೂ ನನ್ನ ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಹಿಂದಿನ ಕಾರಣ ಇರಬಹುದು. ಮುಂದೆ ಅವರ ಹಲವಾರು ಸಿನೆಮಾಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ.ಅಪ್ನೆ ಪರಾಯೇಎಂಬ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಘಟಾನುಘಟಿಗಳಾದ ಉತ್ಪಲ್ ದತ್ತ್ ,ಅಮೋಲ ಪಾಳೇಕರ್, ಶಬಾನಾ ಅಜ್ಮಿ ಅವರ ಜತೆಗೆ ನಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಇವರದ್ದು negative ಸ್ವಾರ್ಥಪರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಅಲ್ಲಿ ನಟನೆ ಅಷ್ಟಕ್ಕಷ್ಟೇ ಎನಿಸಿದ್ದೂ ಇದೆ. ಇನ್ನು ಆನಂದ ಭೈರವಿಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ನಟನೆ, ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಇವರ ಪಾತ್ರದ ಅಗಾಧತೆಯ ಮೇಲೆ ನಟನೆ ಇಷ್ಟ  ಅಥವಾ ಇಲ್ಲ ಎಂದೆನಿಸಬಹುದಾದಂಥ ಏರಿಳಿತಗಳ ನಟ ಎಂದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ಹಿಂದಿಯ ಸಂಜೀವಕುಮಾರನಂತೆ, ಕನ್ನಡದ ಅನಂತನಾಗ್,ರಾಜಕುಮಾರನಂತೆ, ಇಂಗ್ಲೀಷಿನ ಮಾರ್ಗನ್ ಫ್ರೀಮನ್ನಂತೆ ನೂರಕ್ಕೆ ನೂರು ಎನ್ನುವಂಥ ನಟನಾ ಕೌಶಲ್ಯ ಇದ್ದಿತ್ತೆ  ಇಲ್ಲವೇ ಎಂಬುದು ನನ್ನ  ಜಿಜ್ಞಾಸೆ. ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಹೊಂದುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನವರಸಂಗಳ ಮುಖಭಾವಗಳನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಬಲ್ಲವರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಸಾಧಾರಣ ನಟನೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಪರಿಚಯ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ಅಸಾಧಾರಣ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಬಹುದು ಎಂದು ನಮಗೆ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.   ಇಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ನಾಡರು ಕಡೆಯವರೆಗೆ ತಮ್ಮ ಪ್ರಸ್ತುತತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪದವಿಗಳಿಸಿದ ಗಣಿತಜ್ಞ, ಸಾಹಿತ್ಯ-ಸಿನೆಮಾ  ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಆ ಗಣಿತಶಾಸ್ತ್ರ ಬೇಡುವ ಶಿಸ್ತು,ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟುತನಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಪ್ರಶಂಸನೀಯ,ಅನುಕರಣೀಯ ಹಾಗೂ ಅಪರೂಪವಾದ ಗುಣ.  

ಕಾರ್ನಾಡ್ರು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಸರು ಮಾಡಿದ್ದು ತಮ್ಮ ನಾಟಕಗಳ ಮೂಲಕ ಎಂದು ಓದಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಖುದ್ದಾಗಿ ಅವರ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲವಾದರೂ ನಾನಾ ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಮಾತುಗಳು ಬಹುತೇಕರದ್ದು. ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವರೊಬ್ಬ ಯಶಸ್ವೀ ನಾಟಕಕಾರರೇ ಸರಿ ಎನ್ನಬಹುದು. . ಲೋಕಮೆಚ್ಚಿದ ಬರಹಗಾರ!! ತಾವೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಾಟಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸಿರಲಿಲ್ಲವಂತೆ. ಇದು ಒಂದು ನಷ್ಟವೇ ಸರಿ. ಇತಿಹಾಸ ಪುರಾಣಗಳನ್ನು ತಳಹದಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿದರು. ನಮ್ಮ ಪುರಾಣಗಳ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಯಥೇಚ್ಚವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಕಥಾವಸ್ತುವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಾತ್ಮಕ-ನೇತಾತ್ಮ್ಯಕ ಬಣ್ಣಗಳನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟು ನಿರೂಪಿಸಿದ ಕಾರ್ನಾಡರು, ಅಷ್ಟೊಂದು  ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಸನಾತನ ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ  ತಿರಸ್ಕಾರ ಎನ್ನುವಂಥ ಮನೋಭಾವನೆಯನ್ನೇ ತಮ್ಮ ಮಾತು ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಡೆಯವರೆಗೂ ತೋರುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದು ವಿಪರ್ಯಾಸಕರ.ಕೃತಿಕಾರನಿಗೆ ತನಗೆ ಬೇಕಾದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದು ಬಹುತೇಕ ಕಾರ್ನಾಡು ಹಾಗೂ ಅವರಂತಹ ಬಳಗದವರ ಅಂಬೋಣ. ಮೂಲ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ಬಾರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಹೆಣೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಕಳಕಳಿ ಇವರಿಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ನೋಡೋಣ: ಯಯಾತಿ ಎಂಬ ಚಂದ್ರವಂಶದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯೊಬ್ಬ ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮಿಯೂ ,ಧರ್ಮಿಷ್ಟನೂ, ಕಾಮ ಲೋಲುಪನೂ, ಮಗನ ಯೌವ್ವನ ಕೇಳಬಲ್ಲ ಸ್ವಾರ್ಥಿಯೂ, ಕೊನೆಗೆ ಐಹಿಕ ಲೋಲುಪತೆಯ ನಿಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡು,ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ ನಡೆವ ವಿರಾಗಿಯೂ ಆಗುವಂತಹ ಅದ್ಬುತ ಮಾನವ ರೂಪಕವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ನಮ್ಮ ಧರ್ಮ-ಪರಂಪರೆಯು ಕಾರ್ನಾಡರಿಗೆ ಹಾಲು ಹಿಂಡಬಲ್ಲ ಹಸುವಾಯಿತೇ ಹೊರತು ಪೂಜನೀಯವಾದ ಗೋವು ಆಗಲೇ ಇಲ್ಲ!! ಇದು ಅವರಲ್ಲಿ ನನಗೆ (ಅವರಂಥ ಇನ್ನೂ ಎಷ್ಟೋ) ಕಂಡು ಬರುವ ಬಹು ದೊಡ್ಡ ವಿರೋಧಾಭಾಸ. ಆದರೆ,ಇವರ ಘಾತಕ ಇಬ್ಬಂದಿತನ   ತುಘಲಕ್ ಹಾಗೂ ಟಿಪ್ಪುವನ್ನು ಕುರಿತು ಅವರು ರಚಿಸಿದ ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಮತಾಂಧ ರಾಜರ ಕ್ರೌರ್ಯ ಅಸಹಿಷ್ಣುತೆ, ಪರಧರ್ಮ ಪೀಡನೆಯ ಕುರಿತಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಪುರಾವೆಗಳಿದ್ದಾಗ್ಗ್ಯೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ಬೇರೆಯದೇ ಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಾಟಕ ಬರೆದಿರುವುದರಲ್ಲಿ  ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವ  ಆ ಧೈರ್ಯವಾಗಲೀ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಾಗಲೀ ಹಲವುಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆಭಾಜನರಾಗಿರುವ ಅವರಿಂದ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ;ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಅವಾಸ್ತವೇ ಇರಬಹುದು. ಹಾಗೆಯೇ ಬಹಮಣಿಯನ್ನು ಹಾದಿ ಹೊಗಳುತ್ತಲೇ ಭವ್ಯ ವಿಜಯನಗರದ, ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯನ್ನು ತೋರಿಯೇ ಅವಸಾನಕ್ಕೀಡಾದ ರಾಮರಾಯನ ವಿಡಂಬನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಇದೆ ಜಾಡನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹೊರಟರೆ ವಾಸ್ತವ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಗೋವಿನ ಮಾಂಸ ಭಕ್ಷಣೆಗೆ ತೋರಿದ ಆಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹಂದಿಯ ಮಾಂಸದ ಭಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅದೇ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಇನ್ನೊಂದು ಮುಖ. ಎಷ್ಟೋ ಕಲಾವಿದರು ಈ ರೀತಿ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ನಾವು ದೂರದರ್ಶನದ ಧಾರಾವಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿ, ದಿಗ್ದರ್ಶಿಸಿ, ನಾಟಕಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ರಂಗದಮೇಲೆ ನಟಿಸಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ಕಾಯಾ ವಾಚಾ ಮನಸಾ ಏಕರೂಪವಾಗಿ ಬದುಕಿ ಬಾಳಿ ಇತರರನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಸಮಾಜಮುಖಿಯಾಗಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ನಾಟಕ ರಂಗದವರೇ  ಆದ  ಶ್ರೀ ಎಸ್.ಏನ್ ಸೇತೂರಾಂ ಅವರನ್ನು ಕಾರ್ನಾಡರ ಜತೆಗೆ ತೂಗಿ ನೋಡಬಹುದು.  

 ಕಾರ್ನಾಡರ ಮತ್ತೊಂದು ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಿನೆಮಾ ನಿರ್ದೇಶನ. ಹಿಂದಿಯ  ಉತ್ಸವ್ ನನ್ನ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚಿನ ಸಿನೆಮಾ. ಎಷ್ಟು ಸಾರಿ ನೋಡಿದರೂ ಏನೋ ಒಂದು ಹೊಸ ಅಂಶ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಶಶಿ ಕಪೂರನ ನಟನೆಗೆ ಕೆಲವು ಸಾರಿ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಇನ್ನು ಕನ್ನಡದ  ಒಂದಾನೊಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ತಬ್ಬಲಿಯು ನೀನಾದೆ ಮಗನೆ ಎರಡೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿವೆ. ಕಾಡು, ವಂಶವೃಕ್ಷ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ. ಕೆಲವು ಇಷ್ಟವಾಗಬಹುದು ಕೆಲವು ಇಲ್ಲ. ಶ್ರೀ ಭೈರಪ್ಪನವರ ಕಾದಂಬರಿಯಾಧರಿಸಿದ ಸಿನೆಮಾಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಹೆಸರು, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಹಣ ಎಲ್ಲವು ಸಂದಮೇಲೆ ಅವರ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ  ವಿರೋಧಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದ್ದೊಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಹೊಳೆ  ದಾಟಿದ ಮೇಲೆ ಅಂಬಿಗನಿಗೇನೋ ಅಂದರು ಎಂದೆನ್ನುವ ಗಾದೆಯೊಂದು ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸುಳಿದುಹೋಗಬಹುದು. ಟಿಪ್ಪುವಿನ ಕುರಿತಾದ ಸುದೀರ್ಘ ವಾದ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ಭೈರಪ್ಪನವರ ನೇರ, ಆಧಾರಸಹಿತವಾದ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಟೀಕೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಲಾಗದ ಕಾರ್ನಾಡು ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿಂದನೆಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ಇಳಿದ ವಿಪರ್ಯಾಸವನ್ನು, ಹೊಣೆಗೇಡಿತನವನ್ನು ಸುಮತೀಂದ್ರ ನಾಡಿಗರು ತಮ್ಮ ಸಾಹಿತ್ಯ ಚರಿತ್ರೆ ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸ್ಫುಟವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸನಾತನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅಪಚಾರ ಎಸಗಿದ ಹಾಗೆ ಭೈರಪ್ಪನವರನ್ನೂ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ಕಾರ್ನಾಡರಿಗೆ, ಏಣಿ ಏರಿದಂತೆ ಯಾವ ಬಣದ ಜತೆಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರೆ ತಮಗೆ ಸಲೀಸು ಎಂಬುದು ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯಂತೆ ಇವರಿಗೂ ಕಂಡಿದ್ದಿರಬಹುದು!! ತಾವೇ ಹೇಳಿಕೊಂಡಂತೆ ಜ್ಞಾನಪೀಠಕ್ಕೆ ಲಾಬಿ ಮಾಡಿ ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ ಆಯಾ ಬಣದ ಜತೆಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಷ್ಟೇ.

ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಕಲೆಯ ಮಸೂರದ ಮೂಲಕವೇ ನೋಡಬೇಕು, ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಜೀವನವನ್ನಾಗಲೀ , ಕಲೆಯ ಆಚೆಗಿನ ಬದುಕನ್ನು  ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲು ಹೋಗಬಾರದು. ಅದು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಅಪಮಾನ-ಅನ್ಯಾಯ ಎಂಬ ವಾದವಿದೆ. ಅಂತಹ ಹಲವರ ಜತೆಗೆ ಚರ್ಚೆ, ವಾದ, ಜಗಳ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಈ ಉದಾರವಾದಿಗಳು, ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಕಲಾವಿದನ ಬದುಕು ಕಲೆಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ (ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ಸೇರಿ) ಮಾತ್ರ ಮೀಸಲಾಗಿತ್ತೆ ಅಥವಾ  ಅವರು ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಅಥವಾ ಪರೋಕ್ಷ ಪರಿಣಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಕಿವಿಗೊಡರು. ಕೆ.ಎಸ್. ಅಶ್ವಥ್, ಬಾಲಕೃಷ್ಣ, ಸಿದ್ಧಲಿಂಗಯ್ಯ, ವಿಜಯಭಾಸ್ಕರ್, ಪಿ.ಬಿ. ಶ್ರೀನಿವಾಸ್, ಎಸ್  ಜಾನಕಿ, ಇತ್ಯಾದಿ ಕಲಾವಿದರು, ತಣ್ಣಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿ ಮರೆಯಾದ ಪು.ತಿ. ನರಸಿಂಹಾಚಾರ್, ಕೆ.ಎಸ. ನ ಇತ್ಯಾದಿ ನೇರವಾಗಿ ಸಮಾಜದ ಆಗು ಹೋಗುಗಳಲ್ಲಿ ತಲೆ ಹಾಕಲಿಲ್ಲ, ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧತೆ ಉಂಟುಮಾಡಲಿಲ್ಲ, ವಿವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಕೈಹಾಕಿ ಉರಿ ಹಚ್ಚಲಿಲ್ಲ. (ಅವರೆಲ್ಲರೂ ನೆಟ್ಟಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಬದುಕಿದರು ಎಂಬುದು ಬೇರೆಯೇ ವಿಷಯ ,ಅದಿರಲಿ.) ಆದರೆ ಗಿರೀಶ್ ಕಾರ್ನಾಡು ಇದ್ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಹಿಂಜರಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೂ ಅವರ ನಿಲುವು ಒಂದು ಬಣದ (ಒಂದು ಸಮುದಾಯದವರು, ಎಡಪಂಥೀಯರು, ದೇಶವಿರೋಧಿಗಳು,ನಗರ ನಕ್ಸಲರು,ಇತ್ಯಾದಿ) ಕಡೆಗೆ ಇದ್ದುದು ಹಾಗೂ ಸನಾತನಧರ್ಮ  ವಿರೋಧಿಯಾಗಿದ್ದುದು  ಎಲ್ಲರ ಅರಿವಿಗೂ ಬಂದಿರುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ನಂಬಿಕೆ ನಿಲುವುಗಳನ್ನು ತೂಗಿನೋಡುವುದು ಸಹಜವೂ ನ್ಯಾಯಪರವೂ ಆಗಿದೆ.. 

ಕನ್ನಡದಿಂದ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಕಾರ್ನಾಡು ತಮ್ಮ ಬಳಗದ ಅನೇಕರಂತೆ ಅದನ್ನು ಹಾಲು ಹಿಂಡುವ ಹಸುವಾಗಿ (ಮಾಂಸದ ಆಕರ ಎಂದಾದರೂ ಅನ್ನಿ)  ಬಳಸಿದರೇ  ಹೊರತು ಅದಕ್ಕೆ ಮೇವು ಹಾಕಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಮೊದಲ ನಾಟಕ ಯಯಾತಿಯಿಂದ ಮಾ ನಿಷಾದ ಎಂಬುವುದರವರೆಗೆ ಅಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ  ಕನ್ನಡ ನಿರಂತರ ಶಾಲೆ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಸೊರಗುತ್ತಲೇ ಬಂತು. ಸಂವಹನದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಕೆಯಾಗುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಾಗಲೀ ಅವರ  ಬಳಗವಾಗಲೀ ಯಾವ ಹೋರಾಟವನ್ನೂ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ,ಜಾಗೃತಿಯನ್ನೂ ಮೂಡಿಸಲಿಲ್ಲ!! ನಕ್ಸಲರಿಗೆ ಮಿಡಿದ ಕರುಳು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಮಿಡಿಯದೇ ಹೋಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ?ಸರಕಾರದ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇವರ ಮಾತು ಕೇಳುವ ಜನರಿದ್ದರೂ ಇವರು ಕನ್ನಡದ ದುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಕೊರಗಲಿಲ್ಲ,ಮರುಗಲಿಲ್ಲ,. ಜಾಗತಿಕ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಸ್ಥಾನ ದೊರಕಿಸಿದರು ಎಂಬ ಹೊಗಳಿಕೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಬೇರು ಸಾಯುವಾಗ ಮನಮೋಹಕ ಚಿಗುರಿನ ಪ್ರಯೋಜನವಾದರೂ ಏನು? ಕಾರನಾಡರದ್ದು ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ “elite” ಗುಂಪಿನ ಕನ್ನಡವಷ್ಟೇ. ಇಲ್ಲಿ ಭೈರಪ್ಪನವರನ್ನು ನೆನೆಯಬೇಕು. ತಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದ ರಾಯಧನ ತಮ್ಮದು; ಅದಕ್ಕೆ ಗುರುತಿಸಿ ಬಂದ  ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸಮಾಜದ್ದು ಎಂಬ ಭಾವ ಅವರದ್ದು (ಅಂತಹ ಎಲೆಮೆರೆಯ ಕಾಯಿಯಂತಹ ಬಹಳ ಜನರಿದ್ದಾರೆ). ಶಾಲೆ, ಕಾಲೇಜು, ಗ್ರಂಥಾಲಯ, ಸಮುದಾಯ ಭವನ , ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೀಗೆ ಅವರು ಎಲ್ಲ ಕೆರೆಯ ನೀರನ್ನು ಕೆರೆಗೆ ಚೆಲ್ಲಿದ ವರಪುರುಷರು. ಆ ಉದಾತ್ತತೆಯನ್ನು ಕಾರ್ನಾಡರಾಗಲೀ ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯಾಗಲೀ, ಲಂಕೇಶ ಆಗಲೀ, ಆತನ ಮಗಳು ಗೌರಿಯಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಆ ಬಣದ ಯಾರೇ ಅಗಲೀ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಪ್ರಗತಿಪರ ಎಂದು ತಮಗೆ ತಾವೇ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಸಮಾಜ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೇ ಪ್ರಮುಖವಾದದ್ದು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಇವರು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವ ಮತ್ತೊಂದು ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇವರುಗಳು ಯಾರೂ ಒಂದು ಭಯೋತ್ಪಾದನೆಯ ಅಥವಾ ಇನ್ಯಾವುದೇ ಅಪರಾಧ -ಅನಾಚಾರಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾದವರ ಪರವಾಗಿ ದನಿಯೆತ್ತದಿರುವುದು. ನಕ್ಸಲರೆಂದರೆ ಅಪ್ಯಾಯಮಾನವಾಗಿರುವ ಇವರು ಅವರ ಕುಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾದ ನಾಗರೀಕರಿಗಾಗಲಿ, ಸೈನಿಕರಿಗಾಗಲೀ ಮಿಡಿಯಲಾರರು. ನಗರ ನಕ್ಸಲರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿನಡೆದಾಗ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ನಳಿಕೆಯಿದ್ದರೂ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಬೇರೆ ಯಾವ ಸಮಾಜಮುಖಿಯಾದ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ದುರ್ಬಿನ್ ಹಾಕಿ ಹುಡುಕಿದರೂ ಕಾಣಲಾರದು. ಸಮಾಜ ಪ್ರಜ್ಞೆ , ಸಮಾನತೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಮಣ್ಣು ಮಸಿ ಎಂದು ಬಡಬಡಿಸುವ ಇವರು ತಮ್ಮ ಐಷಾರಾಮಿ ಜೀವನ ಬಿಟ್ಟು ಬದುಕಲಾರರು. ವ್ಹಿಸ್ಕಿ, ಸ್ಕಾಚು,ರಮ್ಮು, ಎಲ್ಲಾ ಬೇಕು!! ಸರಕಾರದ ಸಂಬಳ,ಸವಲತ್ತು, ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಯ ಸಿನೆಮಾ,ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಪೋಲಿಸರ ಭದ್ರತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಬೇಕು; ಆದರೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧದ ಚಟುವಟಿಕೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರಬೇಕು!! ನಕ್ಸಲರನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದ ಕಾರ್ನಾಡ್ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ವಿದೇಶೀ ವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿಸಿ ಭದ್ರ ಮಾಡಿದರು ಎಂಬುದು ನೋವಿನ ಸಂಗತಿ. ಕಂಡವರ ಬಡವರ ಮಕ್ಕಳು ಕಾಡು ಪಾಲಾಗಿ ಬಂದೂಕು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಒಂದಲ್ಲಾ ಒಂದುದಿನ ಪೋಲೀಸರ ಬಂದೂಕಿಗೋ  ಇಲ್ಲಾ ತಮ್ಮವರದ್ದೇ ಗುಂಡಿಗೋ ಬಲಿಯಾಗಿ ಮಣ್ಣು ಪಾಲಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಈ ಎಲ್ಲ ನವ ಕಮ್ಮ್ಯುನಿಷ್ಟರ ಮಕ್ಕಳು ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ- ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿಗಳ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ!!. 


ಕನ್ನಡ ಒಂದು ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಭಾಷೆ. ಕಾರ್ನಾಡರಿಗೆ ಮೊದಲೂ , ಅನಂತರವೂ ಸದ್ಯದ ೩೦-೬೦ ವರ್ಷದ ಪೀಳಿಗೆ ಇರುವವರೆಗೆ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಕಲೆ, ಸಂಗೀತ, ನಾಟ್ಯ, ನಾಟಕ,ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪ್ರತಿಭೆಗಳು, ಸಾಧಕರು ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಕಾರ್ನಾಡರ ಸಾವು ಒಂದು ನಷ್ಟವಾದರೂ ತುಂಬಲಾರದ್ದಲ್ಲ; ಒಬ್ಬರಲ್ಲಾ ಒಬ್ಬರು ಬಂದಾರು. ಆದರೆ ಇವರುಗಳ ನಿಲುವು ನಡತೆಗಳು ಮಾಡಿರುವ ಹಾನಿ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕವಾದದ್ದು. ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುವಾಗ ಸಮಗ್ರ ಪರಿಗಣನೆ ಅತಿ ಅವಶ್ಯಕ;ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಕಾರ್ನಾಡ್ ಎಂಬ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಅವೇ ಮೌಲ್ಯಗಳ ತೂಗುಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ತಕ್ಕಡಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ತೂಗಿನೋಡುವುದು ಅವರು ಮರೆಯಾದ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಬೇಕಿದೆ. ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಿಂದೂಧರ್ಮವನ್ನು ಬೈಯುತ್ತಲೇ ವಾಯುಸ್ತುತಿ ಪಠಿಸಿ, ಮಾಧ್ವಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಗಂಧದ ಕೊರಡುಗಳ ಜತೆಗೆ ಪರಂಧಾಮಗೈದ  ಅನಂತಮೂರ್ತಿಯಷ್ಟು ಆಷಾಢಭೂತಿಯಲ್ಲದ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿಯೇ ಮನೆ ಕಟ್ಟಡ ಕಾರ್ನಾಡರಿಗೆ ಒಂದು ಗಾಂಭೀರ್ಯತೆ ಜತೆಗೆ  ಎತ್ತರದ ನಿಲುವು, ಸ್ಫುರದ್ರೂಪ, ತೀಕ್ಷ್ಣಮತಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇತ್ತು ಹಾಗೂ  ಅವುಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು ಸಹ. ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೂ ಒಂದಲ್ಲಾ ಒಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಪುರಸ್ಕಾರ, ಹುದ್ದೆ, ಅಧಿಕಾರ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಲೇ ನಡೆದ ಕಾರ್ನಾಡರು ಕೊಟ್ಟದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪಡೆದದ್ದೇ ಹೆಚ್ಚು. ಆ ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಅವರೂ ಸಹ ಒಬ್ಬ ಸಮಾಜ ಎಂಬ  ಪುರುವಿನಿಂದ ಯೌವ್ವನವನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆಗ್ರಹಿಸಿದಯಯಾತಿಯೇ ಸರಿ !!

Tuesday, August 6, 2019

ಬಂದಿಕಾರಾ ಶ್ರಾವಣಾ.........ದ. ರಾ. ಬೇಂದ್ರೆ



ಬಂದಿಯೊಳಗಿದ್ದವರ ಬಂಧನವ ಬಿಡಿಸುವಾ
ಬಂದಿಕಾರಾ ಶ್ರಾವಣಾ
ಬಂಧನದೊಳಿಹರೊ ಜಗವಂದಿತರನಿಂದಿತರು
ಬಂದೆ ಬಿಡಿಸೈ ಶ್ರಾವಣಾ
ಅಂಧಕಾರವಿದಲ್ಲ ಮಂದೇಹ ಸಂಘವಿದೆ
ಸಂದೇಹವೇ ಶ್ರಾವಣಾ?
ಅಂದು ಗಾಯತ್ರಿ ಮನದಂದು ಕಿವಿದುಂಬಿಸಿದೆ
ಇಂದಾವದೊ ಶ್ರಾವಣಾ?

ಬಂದು ಗೀತೆಯ ಹಾಡಿನೊಂದು ಯೋಗವ ಹೇಳಿ
ಒಂದುಗೂಡೋ ಶ್ರಾವಣಾ.
ಒಂದು ಶ್ರುತಿಯವ ನೀನಮಂದ ನಂದನವಾಸಿ
ಮಂದಹಾಸಾ ಶ್ರಾವಣಾ.
ನಂದಗೋಪನ ಕಾಂತೆಗಂದೊಪ್ಪಿಸಿದೆ ತಾನೆ
ಬಂಧಮುಕ್ತನ ಶ್ರಾವಣಾ.
ಇಂದು ಬಂದಿಹುದು ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಯವು ಅಂತೆ
ತಂದೆ ಬಿಡಿಸೈ ಶ್ರಾವಣಾ.

ಮುಂದಿರುವ ಹೊಲಗಳಲಿ ಇಂದಿರೆಯೆ ನಲಿವಂತೆ
ಚೆಂದವೇನೋ ಶ್ರಾವಣಾ
ಬಂಧು ನೀ ಬೆಳೆಗೆ ಉಕ್ಕಂದ ನೀ ಹೊಳೆಗೆ ಆ-
ನಂದಸಿಂಧೋ ಶ್ರಾವಣಾ.
ಚಂಡರಾಹುಗ್ರಾಸದಿಂದ ಬಿಡಿಸೈ ಜಗದ
ಚಂದಿರನನೇ ಶ್ರಾವಣಾ.
ನಿಂದಿಸುತ ಬಾಯ್ಮುಚ್ಚಿ ಸ್ಫುಂದಿಸುತ ಬಡವರಾ-
ಕ್ರಂದಿಸುವರೋ ಶ್ರಾವಣಾ.

ಬಂಧಮುಕ್ತಿಯ ದಿನವೆ ಬಂದೆಯಾ ಬಾ ಬಳಿಗೆ
ಎಂದು ಕರೆಯೋ ಶ್ರಾವಣಾ,
ದುಂದು-ಕಂಸನ ಕೊಂದು, ತಂದೆ-ತಾಯ್ ಹೊರತಂದ
ಕಂದನ್ನ ಕರೆ ಶ್ರಾವಣಾ.
ಕೇದಗೆಯ ಹೊಡೆ ತೂರಿ ಊದು ನಿನ್ನ ತುತೂರಿ
ಮೋದ ಬೀರೋ ಶ್ರಾವಣಾ.
ನಾದವಿದು ಯಾವುದೋ ಅಗಾಧ ತಳದಿಂ ಬಂತು
ಊದೋದಿದೋ ಶ್ರಾವಣಾ.

ಅಷ್ಟಮಿಯ ದಿನ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಜನರಿಗೆ ಜಾತ್ರಿ
ಇಷ್ಟದವನಿಷ್ಟರಲ್ಲಿ
ಹುಟ್ಟಿ ಬರುವನೊ ಚಂದ್ರ ಕುಟ್ಟಿ ಬಂದಂತೆ ತಮ
ದಿಟ್ಟಿ ದಿಟವಾಗುವಲ್ಲಿ.
ಕತ್ತಲೆಯ ತುಟ್ಟತುದಿ ಹತ್ತಿರುವೆ ಬೆಳಕು ಬದಿ
ಎಂದು ಸಾರೋ ಶ್ರಾವಣಾ,
ಮುಂದೆ ಬರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಂದಿಮಾಗಧ ನೀನು
ಬಂಧುರಾಂಗಾ ಶ್ರಾವಣಾ.
************************************

ಬಂದಿಯೊಳಗಿದ್ದವರ ಬಂಧನವ ಬಿಡಿಸುವಾ
ಬಂದಿಕಾರಾ ಶ್ರಾವಣಾ
ಬಂಧನದೊಳಿಹರೊ ಜಗವಂದಿತರನಿಂದಿತರು
ಬಂದೆ ಬಿಡಿಸೈ ಶ್ರಾವಣಾ
ಅಂಧಕಾರವಿದಲ್ಲ ಮಂದೇಹ ಸಂಘವಿದೆ
ಸಂದೇಹವೇ ಶ್ರಾವಣಾ?
ಅಂದು ಗಾಯತ್ರಿ ಮನದಂದು ಕಿವಿದುಂಬಿಸಿದೆ
ಇಂದಾವದೊ ಶ್ರಾವಣಾ?

ಶ್ರಾವಣಮಾಸವು ಬೇಂದ್ರೆಯವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾಸ. ಇದು ನಿಸರ್ಗಪ್ರೇಮದ ಲೌಕಿಕ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಶ್ರಾವಣದಲ್ಲಿ ಅಲೌಕಿಕತೆಯನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಜಗದ್ಗುರು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಜನನವೂ ಆಯಿತು. ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಹಾಗು ಅವರ ಗೆಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಗುರುವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ ಶ್ರೀ ಅರವಿಂದರು ಕೋಲಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ದಿನವೂ ಸಹ ೧೫--೧೮೭೨ರಂದು.

{ಟಿಪ್ಪಣಿ: ಕಿತ್ತೂರಿನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರ ಸಂಗೊಳ್ಳಿ ರಾಯಣ್ಣನು ಜನಿಸಿದ ದಿನವು ೧೫ ಅಗಸ್ಟ-- ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದಿನ ; ಹಾಗು ಆತನನ್ನು ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಿದ ದಿನವು ೨೬ ಜನೇವರಿ --ಭಾರತವು ಗಣರಾಜ್ಯವಾದ ದಿನ! ಎಂತಹ ಕಾಕತಾಲೀಯವಲ್ಲವೆ?}

ಹೀಗಾಗಿ ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಶ್ರಾವಣವನ್ನು ಪಾರಭೌತಿಕ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸವನ್ನು ಮಾನುಷೀಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಅವನನ್ನು  ಮಂಗಲದ ಹರಿಕಾರನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇಡೀ ಕವನದಲ್ಲಿ ಶ್ರಾವಣಮಾಸವನ್ನು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ, ಓರ್ವ ದೇವದೂತನಂತೆ ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಹಾಗು ಆತನು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಆತನಿಗೆ ನಯವಾಗಿ, ಆರ್ತಿಯಿಂದ ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಶ್ರಾವಣಮಾಸ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿ ತಿಥಿಯಂದು ನಟ್ಟಿರುಳ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಕಂಸನ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು. ತಕ್ಷಣವೇ ಆತನ ತಂದೆಯಾದ ವಸುದೇವನು ಆತನನ್ನು ಭೋರೆಂದು ಸುರಿಯುವ ಮಳೆಯಲ್ಲಿಯೇ, ಯಮುನಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಿಕೊಂಡೊಯ್ದು ನಂದಗೋಪನ ಮನೆಯಲ್ಲಿರಿಸಿದನು. ಈ ದೇವಶಿಶುವನ್ನು ಸೆರೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಲು ಶ್ರಾವಣಮಾಸವು ಬಂದಿಕಾರನಂತೆ ವರ್ತಿಸಿದೆ. (ಬಂದಿಕಾರ ಎಂದರೆ ರಾಜರು ಆಗಮಿಸುವಾಗ, ಅವರ ಮೊದಲಲ್ಲಿ, ಅವರ ಪರಾಕು ಹೇಳುತ್ತ ಸಾಗುವ ವಂದಿಮಾಗಧರು.ಇಲ್ಲಿಹರಿಕಾರಎನ್ನುವ ಅರ್ಥವು ಹೆಚ್ಚು ನಿಕಟವಾಗಿದೆ. ) ಆದುದರಿಂದಲೇ ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಶ್ರಾವಣನನ್ನು ಬಂದಿಯೊಳಗಿದ್ದವರ ಬಂಧನವ ಬಿಡಿಸುವಾ ಬಂದಿಕಾರಾ ಶ್ರಾವಣಾ ಎಂದು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ದೊರೆತ ದಿನವೂ ಸಹ ಅಗಸ್ಟ ಹದಿನೈದು. ಆದರೆ ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಈ ಕವನವನ್ನು ಬರೆದಾಗ, ಭಾರತವು ಇನ್ನೂ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಶ್ರಾವಣಮಾಸವು ಹರಿಕಾರನಂತೆ ವರ್ತಿಸಿದೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಚಳುವಳಿಯ ಹೋರಾಟಗಾರರಾದ ನೆಹರೂ, ಗಾಂಧೀ, ಅರವಿಂದರು, ಸುಭಾಸಚಂದ್ರರು, ಇವರಲ್ಲದೆ ಅನೇಕ ದೇಶಪ್ರೇಮಿಗಳು ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು. ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಹೆಸರು ಮೋಹನದಾಸ.  ಮೋಹನ ಎನ್ನುವುದು ಕೃಷ್ಣನ ಹೆಸರೂ ಆಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿರಿ. ಈ ಹೋರಾಟಗಾರರು ವಿಶ್ವವಂದಿತರು, ತಮ್ಮ ಪರಿಶುದ್ಧ ನಡತೆಯಿಂದಾಗಿ ನಿಷ್ಕಲಂಕ ಗೌರವ ಪಡೆದವರು. ಇಂಥವರ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಹರಿಕಾರನಾಗಿ ಶ್ರಾವಣವು ಬರಲಿ ಎನ್ನುವುದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಹಾರೈಕೆ. ಆದುದರಿಂದಲೇ ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಬಂಧನದೊಳಿಹರೊ ಜಗವಂದಿತರು, ಅನಿಂದಿತರು, ಬಂದೆ ಬಿಡಿಸೈ ಶ್ರಾವಣಾಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಶ್ರಾವಣನಿಗೆ ಒಂದು ಸಂದೇಹವಿರಬಹುದು. ಜಗದ ತುಂಬೆಲ್ಲ ಅಂಧಕಾರ ತುಂಬಿದೆ. ಅಂದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆಗೂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಶಾಹಿಗಳಿಂದ ಶೋಷಣೆ ಹಾಗು ಅನಾಚಾರಗಳ ಅಟ್ಟಹಾಸ ನಡೆದಿವೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಬಂಧಿತರ ಬಿಡುಗಡೆ ತನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವೆ? ಈ ಮಾತಿಗೆ ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳುವ ರೀತಿ ಹೀಗಿದೆ: 
ಅಂಧಕಾರವಿದಲ್ಲ ಮಂದೇಹ ಸಂಘವಿದೆ
ಸಂದೇಹವೇ ಶ್ರಾವಣಾ?
ಅಂದು ಗಾಯತ್ರಿ ಮನದಂದು ಕಿವಿದುಂಬಿಸಿದೆ
ಇಂದಾವದೊ ಶ್ರಾವಣಾ?

ನಮಗೆ ಕಾಣುವ ತಮಸ್ಸು ಅಂಧಕಾರದ ಪರಿಣಾಮವಲ್ಲ. ಇದು ಮಂದೇಹಸಂಘದ ಪರಿಣಾಮ. (ಮಂದೇಹರು ಎಂದರೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ರಾಕ್ಷಸರು. ಸೂರ್ಯ ಹಾಗು ಚಂದ್ರರನ್ನು ಗ್ರಹಣಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಕೋಟಿ ಮಂದೇಹಗಳು ಮುತ್ತುತ್ತವೆ.) ಈ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಓಡಿಸಿ, ಸೂರ್ಯ-ಚಂದ್ರರನ್ನು ಗ್ರಹಣಮುಕ್ತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಗಾಯತ್ರಿಜಪವನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೆಲ್ಲ ಶ್ರಾವಣನು ಗಾಯತ್ರಿಜಪವನ್ನು ಮನಃಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಜಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಸೂರ್ಯ ಹಾಗು ಚಂದ್ರರು ಗ್ರಹಣದಿಂದ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. (ಶ್ರಾವಣದ ಭೋರ್ಗರೆಯುವ ಮಳೆಯ ಸದ್ದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರಿಗೆ ಗಾಯತ್ರಿಜಪದಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ.) ‘ಶ್ರಾವಣನೆ, ನೀನು ಇಂದು ಏನನ್ನು ಮಾಡುವಿ?’ ಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಶ್ರಾವಣನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸವು ಹೇಗೆ ತಾನೆ ಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬಂಧಮುಕ್ತ ಮಾಡಬಲ್ಲದು? ಭೌತಿಕ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆರವು ಬೇಕೇ ಬೇಕು. ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸವು ಗ್ರಹಣಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗು ಕೃಷ್ಣನ ಜನನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗಾಯತ್ರಿಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿದಂತೆ, ಇಂದು ಸಹ ಗಾಯತ್ರಿಜಪದ ಮೂಲಕ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ನೆರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು. ಶ್ರಾವಣವು ಏನನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಹೀಗೆ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾರೆ:


ಬಂದು ಗೀತೆಯ ಹಾಡಿನೊಂದು ಯೋಗವ ಹೇಳಿ
ಒಂದುಗೂಡೋ ಶ್ರಾವಣಾ.
ಒಂದು ಶ್ರುತಿಯವ ನೀನಮಂದ ನಂದನವಾಸಿ
ಮಂದಹಾಸಾ ಶ್ರಾವಣಾ.
ನಂದಗೋಪನ ಕಾಂತೆಗಂದೊಪ್ಪಿಸಿದೆ ತಾನೆ
ಬಂಧಮುಕ್ತನ ಶ್ರಾವಣಾ.
ಇಂದು ಬಂದಿಹುದು ಮತ್ತೊಂದು ಸಮಯವು ಅಂತೆ
ತಂದೆ ಬಿಡಿಸೈ ಶ್ರಾವಣಾ.

ಶ್ರಾವಣಾ, ನೀ ಸಂದೇಹಮನಸ್ಕನಾಗಿ ನಿಶ್ಚಲಿತನಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಡ. ಇಲ್ಲಿಗೆ ಆಗಮಿಸು; ಭಗವದ್ಗೀತೆಯು ಅನೇಕ ಯೋಗಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿಯ ಒಂದು ಯೋಗವನ್ನು ನೀನು ನಮಗೆ (ಭಾರತೀಯರಿಗೆ) ಹೇಳು. (ಈ ಯೋಗಮಾರ್ಗವುಕರ್ಮಯೋಗಅನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಹೋರಾಟ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟದ ಮುಂದಾಳುಗಳೆಲ್ಲ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನೇ (`Do or die’) ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.) ನೀನು ನಮ್ಮೊಳಗೊಬ್ಬವನಾಗಿ ಈ ಕರ್ಮಯೋಗವನ್ನು ಬೋಧಿಸು  ಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಶ್ರಾವಣನಿಗೆಹೋರಾಟದ ಮುಂದಾಳುವಿನ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ!

ಒಂದು ಶ್ರುತಿಯವ ನೀನುಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಶ್ರಾವಣನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಂದರೇನು? ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಪದಗಳಿಗೆ ವಿವಿಧಾರ್ಥಗಳು ಇರುತ್ತವೆ, ನೋಡಿ! ಶ್ರಾವಣಮಾಸದಲ್ಲಿ ಮಳೆಭೋರೆಂದು ಸುರಿಯುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೆ? ಇದು ಒಂದು ಅರ್ಥ. ನೀನು ನಿಶ್ಚಯವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮತ್ತೊಂದು ಅರ್ಥ. ಶ್ರುತಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಪಾಲಿಸು ಎನ್ನುವುದೂ ಒಂದು ಅರ್ಥ! ಶ್ರಾವಣನನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲು ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಈತನುಅಮಂದ ನಂದನವಾಸಿ’. ಅಮಂದ ಇದು ಮಂದ ಪದದ ವಿರುದ್ಧಪದ. ಇಲ್ಲಿಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥವನ್ನು ಭಾವಿಸಬಹುದು. ಶ್ರಾವಣನು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದನಂದನದ ನಿವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ನಂದನವು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ನೆಲೆವೀಡಷ್ಟೇ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಶ್ರಾವಣನೂ ಸಹ ನಂದನವಾಸಿಯೇ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಮಥುರೆಯ ಸೆರೆಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ, ಗೋಕುಲದ ನಂದನಕ್ಕೆ ಕರೆತರಲು ಹಾಗು ನಂದಗೋಪನ ಕಾಂತೆಯಾದ ಯಶೋದೆಗೆ ದೇವಶಿಶುವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಲು ಸಹಕಾರಿಯಾದವನು ಶ್ರಾವಣನೇ ತಾನೇ. ಈ ಬಂಧಮುಕ್ತಿಯ ಕಾರ್ಯವು ಅವನಿಗೇ ಅಂದರೆ ಶ್ರಾವಣನಿಗೇ ಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹಾಗು ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ತಂದಿದೆ. ತತ್ಕಾರಣವಾಗಿ ಶ್ರಾವಣನ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಮಂದಹಾಸ ನೆಲೆಸಿದೆ. ಅದು ದ್ವಾಪರಯುಗದ ಮಾತಾಯಿತು. ಇದೀಗ ಬಂಧಮುಕ್ತಿಯ ಅಂತಹದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಕಾರ್ಯವು ನಿನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಅದು ಸೆರೆಯಾದ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಮುಕ್ತಿಯೂ ಹೌದು ಹಾಗು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೂ ಹೌದು. ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಶ್ರಾವಣನನ್ನು ಆರ್ತಭಾವದಿಂದತಂದೆಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತ, ಈ ಬಿಡುಗಡೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತಂದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಪದವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದಾಗ, ‘ಮೊದಲೊಮ್ಮೆ ಇಂತಹ ಬಂಧಮುಕ್ತಿಯ  ಸಮಯವನ್ನು ನೀನು ತಂದಿದ್ದೆ, ಇದೀಗ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಂತಹ ಸಮಯವನ್ನು ನೀನು ತಂದಿರುವೆ; ಆದುದರಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಹೋರಾಟಗಾರರನ್ನು ಬಂಧಮುಕ್ತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಶ್ರಾವಣನಿಗೆ ಕರೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

ಮುಂದಿರುವ ಹೊಲಗಳಲಿ ಇಂದಿರೆಯೆ ನಲಿವಂತೆ
ಚೆಂದವೇನೋ ಶ್ರಾವಣಾ
ಬಂಧು ನೀ ಬೆಳೆಗೆ ಉಕ್ಕಂದ ನೀ ಹೊಳೆಗೆ ಆ-
ನಂದಸಿಂಧೋ ಶ್ರಾವಣಾ.
ಚಂಡರಾಹುಗ್ರಾಸದಿಂದ ಬಿಡಿಸೈ ಜಗದ
ಚಂದಿರನನೇ ಶ್ರಾವಣಾ.
ನಿಂದಿಸುತ ಬಾಯ್ಮುಚ್ಚಿ ಸ್ಫುಂದಿಸುತ ಬಡವರಾ-
ಕ್ರಂದಿಸುವರೋ ಶ್ರಾವಣಾ.

ಈ ಬಂಧಮುಕ್ತಿಯ ಹೊರತಾಗಿ, ಶ್ರಾವಣನು ಮಾಡಬೇಕಾದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಾಕಷ್ಟಿವೆ. ಮಳೆ ಬಂದರೆ ತಾನೇ ಬೆಳೆ. ನಮ್ಮ ನಾಡಿನ ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದಿರೆಯೆ ನಲಿವಂತೆ ಕಾಣಬೇಕು. ಜಗದೊಡೆಯ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಶ್ರೀದೇವಿ ಹಾಗು ಭೂದೇವಿ ಎನ್ನುವ ಈರ್ವರು ಹೆಂಡಂದಿರು. ಭೂದೇವಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆಳೆಯು ಕಂಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಐಶ್ವರ್ಯದ ಶ್ರೀದೇವಿ (ಅಂದರೆ ಇಂದಿರೆ) ಅಲ್ಲಿ ನಲಿಯುವಂತಾಗಬೇಕು, ಸಂಪತ್ತು ವೃದ್ಧಿಸುವಂತಾಗಬೇಕು. ಶ್ರಾವಣನ್ನು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ನೀನುಬೆಳೆಯ ಬಂಧುಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ‘ಶ್ರಾವಣಾ, ನೀನು ಬೆಳೆಯ ಬಂಧುಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದು statement ಅಲ್ಲ; ಇದು ವಿಜ್ಞಾಪನವೂ ಹೌದು. ಶ್ರಾವಣವು ಬೆಳೆಗೆ ಬಂಧುವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ; ಹೊಳೆಗಳಿಗೆ ಉಕ್ಕಂದವೂ (=ಪ್ರವಾಹ) ಸಹ ಹೌದು. (ಉಕ್ಕಂದವನ್ನು ಉಕ್ಕುವ ಅಂದ (=ಚೆಲುವು) ಎಂದೂ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು,) ಬೆಳೆಗಳು ಸೊಂಪಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತರೆ, ಹೊಳೆಗಳು ಉಕ್ಕಿ ಹರಿದರೆ, ಯಾರಿಗೆ ತಾನೆ ಆನಂದವಾಗಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ? ಆದುದರಿಂದ ಶ್ರಾವಣನು ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವಆನಂದದ ಸಮುದ್ರನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಇವೆಲ್ಲ ಆತನ ಋತುಮಾನಸಹಜ ಕಾರ್ಯಗಳಾದವು. ಇವುಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಆತನು ಮಾಡಲೇಬೇಕಾದ ಕರ್ತವ್ಯವಿದೆ. ಅದೆಂದರೆ ಚಂಡರಾಹುವಿನಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟ ಅಂದರೆ ಬ್ರಿಟಿಶರ ಆಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಹಾಗುಜಗದ ಚಂದಿರನಾದ (=ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ)ವನ್ನು ಬಿಡಿಸೈ ಶ್ರಾವಣಾ ಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಕೋರುತ್ತಾರೆ. ಚಂದಿರನು ಹೇಗೆ ಧರೆಗೆ ತಂಪನ್ನು ಸೊಗವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೋ, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವೂ ಸಹ ನಾಡಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಎನ್ನುವುದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ‘ಜಗದ ಚಂದಿರಎಂದರೆ ಗಾಂಧೀಜಿ ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥವನ್ನೂ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇನ್ನು ಶ್ರಾವಣನು ತನ್ನಋತುಸಹಜ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಬೆಳೆಯ ಅಭಾವದಿಂದ ಬಡಜನತೆಯು ನಿನ್ನನ್ನೇ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ, ಬಾಯ್ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡೇ ಸ್ಫುಂದಿಸುವರು ಅಂದರೆ ಹೋಳಾಗಿ ಸಿಡಿಯುವರು. ಏನೂ ಮಾಡಲಾರದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಸುಮ್ಮನೇ ಕುಳಿತು ಅಳುವರು (ಆಕ್ರಂದಿಸುವರು). ಗಾಂಧೀಜಿಯವರ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗದಿದ್ದರೂ ಸಹ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಆಕ್ರಂದನವಾಗುವುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದು.

ಬಂಧಮುಕ್ತಿಯ ದಿನವೆ ಬಂದೆಯಾ ಬಾ ಬಳಿಗೆ
ಎಂದು ಕರೆಯೋ ಶ್ರಾವಣಾ,
ದುಂದು-ಕಂಸನ ಕೊಂದು, ತಂದೆ-ತಾಯ್ ಹೊರತಂದ
ಕಂದನ್ನ ಕರೆ ಶ್ರಾವಣಾ.
ಕೇದಗೆಯ ಹೊಡೆ ತೂರಿ ಊದು ನಿನ್ನ ತುತೂರಿ
ಮೋದ ಬೀರೋ ಶ್ರಾವಣಾ.
ನಾದವಿದು ಯಾವುದೋ ಅಗಾಧ ತಳದಿಂ ಬಂತು
ಊದೋದಿದೋ ಶ್ರಾವಣಾ.


ಶ್ರಾವಣನೇ ನೀನು ಬಂಧಮುಕ್ತಿಯ ದಿನವೇ ಬಂದಿದ್ದೀಯಾ; ಕೃಷ್ಣಶಿಶುವನ್ನುಬಾ ಬಳಿಗೆಎಂದು ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ ಕರೆ ಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಶ್ರಾವಣನಿಗೆ ಅನುನಯದಿಂದ ಬಿನ್ನವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಶ್ರಾವಣಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಅಷ್ಟಮಿಯ ತಿಥಿಯಂದು ಸೆರೆಮನೆಯಿಂದ ಕೃಷ್ಣಶಿಶುವಿನ ಬಂಧಮುಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷ್ಣಶಿಶುಎಂತಹದು? ‘ದುಂದು-ಕಂಸನನ್ನು ಕೊಂದು ತನ್ನ ತಂದೆಯಾಯಿಗಳಾದ ವಸುದೇವ ಹಾಗು ದೇವಕಿಯರನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದಂತಹ ಕೂಸು. ದುಂದು ಪದಕ್ಕೆ extravagant ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥವಿದೆ. ಕಂಸನುದುಂದುಹೇಗಾಗುತ್ತಾನೆ? ಕಂಸ ಮೊದಲಾದ ರಾಕ್ಷಸದೊರೆಗಳು ಹಿಂಸಾಮನೋವೃತ್ತಿಯ
 ಸಮಾಜಪೀಡಕರು. ಬಡಜನರ ದುಡಿಮೆಯಲ್ಲಿ ವೈಭವೋಪೇತ ಭೋಗಜೀವನ ನಡೆಸುವರು, ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರಿಗಳು. ಇವರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಗಾಂಧೀಜಿಯವರದು ಹಾಗು ಇತರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಹೋರಾಟಗಾರರದು ತ್ಯಾಗಮಯ ಯೋಗಜೀವನ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸಾಮರಸ್ಯವನ್ನು ಈ ಸ್ವಾರ್ಥಿ ಭೋಗಜೀವನವು ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ ಈ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಇಲ್ಲಿ  ದುಂದು-ಕಂಸಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಸಂಕೇತಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಹೇಗೆ ಒಂದು ಪದಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ‘ದುಂದುಪದವು ತನ್ನ ಸಾಧಾರಣ ಅರ್ಥಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂವರಕವಿಗಳು.


ಕೇದಗೆಯ ಹೊಡೆ ತೂರಿ ಊದು ನಿನ್ನ ತುತೂರಿ
ಮೋದ ಬೀರೋ ಶ್ರಾವಣಾ.
ನಾದವಿದು ಯಾವುದೋ ಅಗಾಧ ತಳದಿಂ ಬಂತು
ಊದೋದಿದೋ ಶ್ರಾವಣಾ.

ನಾಗರಪಂಚಮಿ ಬಂತೆಂದರೆ ಕೇದಗಿಯ ಹೊಡೆಗಳು ಅರಳುವ ಕಾಲ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಶ್ರಾವಣದ ಕಾಲ. ಕೇದಿಗೆಗೆ ಮುಳ್ಳುಗಳು ಇರುವುದರಿಂದ ಈ ಹೊಡೆಗಳಲ್ಲಿ ತೂರಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. (ಹಾವುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.) ಬೇಂದ್ರೆಯವರುಶ್ರಾವಣಾ, ಈ ಸುವಾಸನೆಪೂರಿತ ಕೇದಗೆಯ ಹೊಡೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ತೂರಿಕೊಂಡು, ತುತೂರಿಯನ್ನು ಊದುಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹೊಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರಾವಣದ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿದಾಗ, ತುತೂರಿ ಊದಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿರಬಹುದು. ತುತೂರಿ ಎಂದರೆ rallying sound ಸಹ ಹೌದು. ನಿನ್ನ ತುತೂರಿಯನ್ನು ಊದು, ಅದನ್ನು ಕೇಳಲು ಒಟ್ಟಾಗುವ ಜನರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡು ಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಶ್ರಾವಣನಿಗೆ ಬಿನ್ನವಿಸುತ್ತಾರೆ. ( ‘ಬೇಂದ್ರೆಯವರುತುತೂರಿಎನ್ನುವ ಕವನವನ್ನು ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತದೆ.)

ಶ್ರಾವಣನುಬಂದಿಕಾರಅಂದರೆ ವಂದಿಮಾಗಧನು ತಾನೆ? ರಾಜರ ಆಗಮನಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು, ಅವರ ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಆತನು ತುತೂರಿಯನ್ನು ಊದುತ್ತ ಸಾಗಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೆ ಆತನು ಹರಿಕಾರನೂ ಹೌದು. ಆದುದರಿಂದಲೂ ಆತನು ತುತ್ತೂರಿಯನ್ನು ಊದಬೇಕು. ‘ಈ ತುತ್ತೂರಿಯ ನಾದವು ಯಾವುದೋ ಅಗಾಧ ತಳದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಅರ್ಥಾತ್ ಇದು ಅಲೌಕಿಕವಾದ ನಾದ. ಜನತೆಯ ಹೃದಯದ ಆಳದಲ್ಲಿ ಅದುಮಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಬಯಕೆಯ ನಾದವಿದು. ಆದುದರಿಂದ ತುತೂರಿಯ ಈ ಉದ್ಘೋಷವನ್ನು ಊದೋ, ಊದೋ ಎಂದು ಬಿಡದಂತೆ ಮಾಡು ಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಶ್ರಾವಣನಿಗೆ ಬಿನ್ನವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಷ್ಟಮಿಯ ದಿನ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಜನರಿಗೆ ಜಾತ್ರಿ
ಇಷ್ಟದವನಿಷ್ಟರಲ್ಲಿ
ಹುಟ್ಟಿ ಬರುವನೊ ಚಂದ್ರ ಕುಟ್ಟಿ ಬಂದಂತೆ ತಮ
ದಿಟ್ಟಿ ದಿಟವಾಗುವಲ್ಲಿ.
ಕತ್ತಲೆಯ ತುಟ್ಟತುದಿ ಹತ್ತಿರುವೆ ಬೆಳಕು ಬದಿ
ಎಂದು ಸಾರೋ ಶ್ರಾವಣಾ,
ಮುಂದೆ ಬರುವ ಸ್ವತಂತ್ರ ವಂದಿಮಾಗಧ ನೀನು
ಬಂಧುರಾಂಗಾ ಶ್ರಾವಣಾ.

ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ  ಅಷ್ಟಮಿ ತಿಥಿಯಂದು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯ ಸಮಯವು ಭಕ್ತಜನರಿಗೆ ಜಾತ್ರೆಯಂತಹ ಸಮಯ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಕೃಷ್ಣಜನನದ ಕಾಲ. ‘ಇಷ್ಟದವನುಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈತ ಎಲ್ಲ ಸಜ್ಜನರಿಗೂ ಬೇಕಾದವನಲ್ಲವೆ? ಆದುದರಿಂದ ಅವನುಇಷ್ಟದವನು’.

ಇಷ್ಟದವನಿಷ್ಟರಲ್ಲಿಪದವನ್ನು   ಇಷ್ಟದವನು+ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿಎಂದು ವಿಭಜಿಸಿರಿ. ಆಗ ಈ ಪದಕ್ಕೆನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ ಕೃಷ್ಣನು ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬರುವನುಎನ್ನುವ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಈ ಸ್ವರಲೋಪ ಸಂಧಿಯನ್ನು ಬೇರೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ‘ಇಷ್ಟದವನು+ಅನಿಷ್ಟರಲ್ಲಿ’. ಇಲ್ಲಿ ಅನಿಷ್ಟರು ಎಂದರೆ ಕಂಸ ಹಾಗು ಅವನ ಆಪ್ತರು; ಕಾರಾಗೃಹದ ಕಾವಲುಗಾರರು. ಇವರ ನಡುವಿನಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣ ಹುಟ್ಟುವ ಪರಿ ಹೇಗೆ? ಚಂದ್ರನು ತಮಸ್ಸನ್ನು ಅಂದರೆ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಕುಟ್ಟಿ ಬಂದಂತೆ, ಕೃಷ್ಣನು ಜಗದ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು, ರಕ್ಕಸರ ತಮಸ್ಸನ್ನು ಕುಟ್ಟಿ ಬರುವನು. ಇಲ್ಲಿ ಕುಟ್ಟಿ ಎನ್ನುವ ಪದದಲ್ಲಿಯ ಆವೇಶವನ್ನು ಗಮನಿಸಿರಿ.

ಚಂದ್ರನ ಬರುವಿಕೆಯಿಂದ ಆಗುವುದೇನು? ಜಗದ ಜನರಿಗೆ ಬೆಳಕು ಹಾಗು ತಂಪು ದೊರೆಯುವುದೇ ಈ ಬಾಲಚಂದ್ರನ ಆಗಮನದ ಲಾಭ. ‘ದಿಟ್ಟಿ ದಿಟವಾಗುವಲ್ಲಿಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದಿಟ್ಟಿ ಎಂದರೆ ದೃಷ್ಟಿ, ಅಂದರೆ ಕಾಣ್ಕೆ = vision. ಈ ಕಾಣ್ಕೆಯು ಬರಿ ಕನಸಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ ನನಸಾಗುವ ಸಮಯವಿದು ಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಕಾಣ್ಕೆಯು ಭಕ್ತಜನರ ಆಶಯ ಹಾಗು ಕಾಣ್ಕೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಈ ಆಶಯವು ದಿಟವಾಗುವುದು ಎನ್ನುವ ನಂಬಿಕೆ ಬೇಕಲ್ಲವೆ? ಶ್ರಾವಣನು ಅದನ್ನು ಜನರಿಗೆ ಸಾರಿ ಹೇಳುವುದು ಹೀಗೆ: ಕತ್ತಲೆಯ ತುಟ್ಟತುದಿ, ಹತ್ತಿರುವೆ ಬೆಳಕು ಬದಿ
ಎಂದು ಸಾರೋ ಶ್ರಾವಣಾ. ನಿರಂಕುಶಾಧಿಕಾರಿಗಳ ದುರಾಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಬೆಂದಿರುವ, ಬಳಲಿರುವ, ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಳಲಿರುವ, ತೊಡಗಿರುವ ಜನಸಮೂಹವೆ, ನಿರಾಶರಾಗದಿರಿ. ನೀವು ಕತ್ತಲೆಯ ತುದಿಯನ್ನು ತಲುಪಿರುವಿರಿ. ಆದುದರಿಂದ ಆ ತುದಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೇ ಬೆಳಕಿದೆ.’  ಈ ರಿತಿಯಾಗಿ ಜನರಿಗೆ ಅಭಯವನ್ನು, ಭರವಸೆಯನ್ನು ನೀಡುಎಂದು ಬೇಂದ್ರೆಯವರು ಶ್ರಾವಣನಿಗೆ ಬಿನ್ನವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ರಾವಣನಿಗೇ ಏಕೆ ಇಂತಹ ಬಿನ್ನಹ? ಏಕೆಂದರೆ ಈತ ಮುಂದೆ ಬರುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ವಂದಿಮಾಗಧ (=ಬಂದಿಕಾರ) ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹರಿಕಾರನಾಗಿರುವದರಿಂದಲೇ ಈತ ಬಂಧುರಾಂಗನು (=ಚೆಲುವನು).

ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಈ ಕಾಣ್ಕೆಯು ಮುಂದೆ ನನಸಾಯಿತು. ಶ್ರಾವಣಮಾಸದಲ್ಲಿಯೇ ಅಂದರೆ ಶ್ರಾವಣಮಾಸ  ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ ಅಮವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ರಾತ್ರಿಯ ಹನ್ನೆರಡರಂದು ಅಂದರೆ ಬೆಳಗಿನ ಶೂನ್ಯ ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ, ೧೫--೧೯೪೭ರಂದು, ಕೆಂಪುಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಬ್ರಿಟನ್ನಿನ ಧ್ವಜ ಕೆಳಗಿಳಿದು, ಭಾರತದ ತ್ರಿವರ್ಣ ಧ್ವಜ ಹಾರಾಡಿತು.

ಬಂದಿಕಾರಾ ಶ್ರಾವಣಾಕವನದ ಶೈಲಿಯ ಬಗೆಗೆ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು. ವರಕವಿಗಳ ಕವನ ಹಾಗು ಶೈಲಿ ಅಂದರೆ ಕವನದ ಪದಗಳು, ಕವನದ meter ಇವೆಲ್ಲ ಕವನಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೂರಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆಪಾತರಗಿತ್ತಿ ಪಕ್ಕಾಕವನವನ್ನೇ ನೋಡಿರಿ. ಪಾತರಗಿತ್ತಿಯ ಪಕ್ಕಗಳು ಎಷ್ಟು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ flutter ಮಾಡುತ್ತವೆಯೊ, ಕವನದ ರಚನೆಯೂ ಸಹ ಅಷ್ಟೇ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿದೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಾಲೂ very brief ಆಗಿದೆ. ತನ್ನ ಪಕ್ಕಗಳ brief flutteringದಲ್ಲಿಯೇ ಪಾತರಗಿತ್ತಿಯು ದೀರ್ಘ ದೂರವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವದಲ್ಲವೆ, ಅದರಂತೆಯೇ ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಕವನವೂ ಸಹ ದೀರ್ಘವಾಗಿದೆ

ಕವನದ ಐದೂ ನುಡಿಗಳ ನಲವತ್ತು ಸಾಲುಗಳು ಸುಂದರವಾದ ಆದಿಪ್ರಾಸದಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎನ್ನುವುದು ಈ ಕವನದ ಗರಿಮೆಗೆ ಕಿರೀಟ ತೊಡಿಸಿವೆ! 

ಬಂದಿಕಾರಾ ಶ್ರಾವಣಾಕವನವು ಒಂದು ಅಲೌಕಿಕ, ದೇವರೂಪ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ವರಕವಿಗಳು ಮಾಡುವ ಅನುನಯದ ಒತ್ತಾಸೆಯಾಗಿದೆ. ಆದುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿಯ ಮೀಟರ್ ಸಹ ಈ ಅನುನಯಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಕವನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ ಪದಗಳು ಲಲಿತವಾಗಿವೆ. ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳ ಉಚಿತ ಮಿಶ್ರಣವಿದೆ. ಸೆರೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಶಿಶುವಿನ ಹಾಗು ಭಾರತದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಹೋರಾಟಗಾರರ ಚತುರ ಹೋಲಿಕೆಯಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳುಬಂದಿಕಾರಾ ಶ್ರಾವಣಾಕವನವನ್ನು ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕವನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿವೆ.

(ಬೇಂದ್ರೆಯವರ ಈ ಕವನವುಗಂಗಾವತರಣಸಂಕಲನದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದೆ.)